७१ वर्षांचा तरुण! गोर साहित्याच्या सेवेत अखंड धडपडणारे हरपणीकार मोहन भिकू पवार

पोहरादेवीदर्शन वेब पोर्टल | याडीकार पंजाबराव चव्हाण, पुसद | दि. १३ सप्टेंबर

प्रसिद्ध गोर विचारवंत, प्रतिभावंत लेखक आणि हरपणीकार आदरणीय मोहन भिकू पवार, सिंगोडा यांचा आज ७१ वा जन्मदिवस. या मंगलमय प्रसंगी याडी परिवारातर्फे त्यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन आणि हार्दिक शुभेच्छा!

७१ वर्षांचा हा टप्पा गाठताना मोहन भिकू पवार यांच्याकडे पाहिले की मनात सहज एकच विचार येतो—“हे ७१ वर्षांचे तरुण आहेत!” कारण वयाची ७१ वर्षे पूर्ण झाली असली तरी समाजासाठीची त्यांची धडपड, लेखनाची ऊर्जा, नव्या विषयांचा शोध आणि गोर-बंजारा समाजाच्या जागृतीची तळमळ आजही तरुणांना लाजवेल अशीच आहे.

डोकरा होण्याच्या वयातही समाजाच्या प्रश्नांसाठी रात्रंदिवस धडपडणे, आपल्या लेखणीच्या माध्यमातून इतिहासाची पाने उलगडणे, विस्मृतीत गेलेल्या परंपरा आणि संस्कृतीला शब्दबद्ध करणे आणि पुढील पिढीपर्यंत गोर समाजाची वैचारिक व सांस्कृतिक संपदा पोहोचविणे, हे त्यांच्या साहित्यिक जीवनाचे वैशिष्ट्य आहे.

लेखणीला समाजसेवेचे माध्यम बनविणारा साहित्यिक

मोहन भिकू पवार यांनी आपल्या लेखणीला केवळ साहित्यनिर्मितीचे साधन न मानता समाजजागृतीचे प्रभावी माध्यम बनविले. गोर-बंजारा समाजाचा इतिहास, संस्कृती, परंपरा, धाटी, लोकजीवन, भजनपरंपरा, वीर-वीरांगनांच्या गाथा आणि समाजातील कर्तृत्ववान व्यक्तींच्या जीवनसंघर्षाचा मागोवा त्यांच्या साहित्यामध्ये सातत्याने दिसून येतो.

त्यांच्या साहित्याची दखल महाराष्ट्रापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. त्यांच्या लेखनामुळे ते गोर-बंजारा समाजातच नव्हे तर देशभरातील साहित्यप्रेमी आणि समाजचिंतकांमध्ये परिचित झाले आहेत.

“जो कोणी मळो वेदेम ऊमळो हरपणीर गिदेम” हा त्यांचा गाजलेला ग्रंथ त्याच्या आशयामुळे वाचकांच्या पसंतीस उतरला. या पुस्तकाची संपूर्ण आवृत्ती अल्पावधीत संपणे, ही त्यांच्या लेखनाला मिळालेली वाचकमान्यतेची पावतीच म्हणावी लागेल.

‘भिमणीपुत्र’ आणि ‘याडीकार’मधून संघर्षगाथांना शब्द

आंतरराष्ट्रीय लेखक तथा गोरबोली भाषा संशोधक आदरणीय भिमणीपुत्र मोहन नाईक यांच्या संघर्षमय जीवनप्रवासाचा वेध त्यांनी ‘भिमणीपुत्र’ या पुस्तकातून घेतला. एका व्यक्तीच्या संघर्षाची कहाणी मांडताना त्यातून समाजाच्या वाटचालीचे अनेक पदर त्यांनी उलगडण्याचा प्रयत्न केला.

त्याचप्रमाणे याडीकार पंजाबराव चव्हाण यांच्या जीवनसंघर्षाची कहाणी त्यांनी ‘याडीकार’ या ग्रंथातून प्रभावीपणे मांडली. या दोन्ही पुस्तकांना वाचकांकडून वाढता प्रतिसाद मिळत असून त्यांची मागणीही मोठ्या प्रमाणात वाढलेली आहे.

एखाद्या व्यक्तीचा जीवनप्रवास लिहिताना केवळ घटनांची नोंद न करता त्यामागील संघर्ष, विचार, जिद्द आणि समाजाशी असलेले नाते शब्दबद्ध करण्याची हातोटी मोहन पवार यांच्या लेखनात जाणवते.

नऊ ग्रंथांची साहित्यिक शिदोरी

आजवर जवळपास नऊ ग्रंथ प्रकाशित करून मोहन भिकू पवार यांनी गोर-बंजारा साहित्याच्या क्षेत्रात मोलाची भर घातली आहे. त्यांचे साहित्य केवळ गोर समाजाच्या साहित्यशिवारापुरते मर्यादित न राहता मराठी साहित्यविश्वातही आपले स्वतंत्र स्थान निर्माण करीत आहे.

त्यांच्या प्रकाशित साहित्यामध्ये—

गोर बंजारों का संक्षिप्त इतिहास,जो कोणी मळै वेदम ऊमळो हरपणीर गीदेम,मतरो – दि मनेर कथा,दादी दादार साकी पोती पोतेर हुकारा,भिमणीपुत्र,याडीकार,५२ वेराळु अन् ६४ विरगंणा गोर गावळीयार भजन,गोर गावळीयार भजन गोर हरपणीर गीद,

गोर शुरवीरोंका यीतीहास,या साहित्यकृतींचा समावेश आहे.

या ग्रंथांच्या माध्यमातून त्यांनी इतिहास, लोकपरंपरा, धार्मिक-सांस्कृतिक वारसा, सामाजिक जीवन आणि समाजातील प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वे यांचा विविध अंगांनी वेध घेतला आहे.

अजूनही लेखणी थांबलेली नाही!

७१ वर्षांचा टप्पा पार करूनही मोहन भिकू पवार यांची लेखणी थांबलेली नाही. उलट त्यांच्या साहित्यनिर्मितीचा प्रवास अधिक व्यापक होताना दिसतो. सध्या त्यांचे आणखी काही ग्रंथ प्रकाशनाच्या वाटेवर आहेत.

प्रकाशनाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या त्यांच्या ग्रंथांमध्ये ‘भविष्यवेता योगसाधक सेवालाल’, ‘गोर बंजारा धाटी की भुली बिकरी यादे’, ‘१९३५ के कर्मयोगी हुतात्मा बापू बळीराम हिरामण पाटील’, ‘वर्तमान का माहूरगड और बंजारा गोरो का संबंध’ आणि ‘भुली बिसरी यादे – लेखक का आत्मचरित्र’ यांचा समावेश आहे.

या आगामी साहित्यकृतींमुळे गोर-बंजारा समाजाच्या साहित्य आणि इतिहासाच्या अभ्यासाला निश्चितच नवे संदर्भ मिळतील, अशी अपेक्षा आहे.

कुटुंबही साहित्य आणि संस्कृतीच्या सेवेत

मोहन भिकू पवार यांची साहित्यसेवा ही केवळ त्यांची वैयक्तिक वाटचाल नाही, तर त्यांच्या कुटुंबातही साहित्य आणि संस्कृतीची जपणूक करण्याची परंपरा दिसून येते. त्यांच्या कुटुंबातील सौ. पवार मावशी याही साहित्यिक असून त्यांच्या गीतांमधून गोर-बंजारा समाजाचा गौरवशाली इतिहास आणि सांस्कृतिक वारसा उजागर होतो.

गोर-बंजारा समाजाची गौरवशाली संस्कृती, ऐतिहासिक परंपरा आणि धाटी पुढील पिढ्यांपर्यंत टिकून राहावी, यासाठी मोहन भिकू पवार आणि त्यांचे कुटुंब सातत्याने प्रयत्नशील असल्याचे त्यांच्या कार्यातून दिसून येते.

तरुणांसाठी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व

आजच्या काळात तरुण पिढीसमोर अनेक आव्हाने आहेत. अशा वेळी ७१ वर्षांचे मोहन भिकू पवार यांची साहित्यिक धडपड तरुणांसाठी प्रेरणादायी ठरते. वय वाढले म्हणून ध्येय संपत नाही, शरीर थकले तरी विचार थकायला नकोत आणि काळ बदलला तरी आपल्या समाजाचा इतिहास व संस्कृती विसरता कामा नये, हा संदेश त्यांच्या कार्यातून मिळतो.

त्यांनी ज्या चिकाटीने लेखन केले, संशोधन केले आणि समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती जतन करण्याचा प्रयत्न केला, तो निश्चितच कौतुकास्पद आहे.

त्याग, समर्पण आणि समाजाप्रती प्रामाणिक निष्ठा या तीन शब्दांत त्यांच्या साहित्यिक प्रवासाचे सार सांगता येईल. गोर-बंजारा समाजाच्या हितासाठी आपल्या आयुष्याचा मोठा भाग खर्ची घालणारे मोहन भिकू पवार हे केवळ लेखक नाहीत; ते एका विचाराची, एका साहित्यिक चळवळीची आणि एका सांस्कृतिक जाणीवेची प्रेरणादायी वाटचाल आहेत.

७१ व्या वाढदिवसानिमित्त मनःपूर्वक शुभेच्छा!

आज त्यांच्या ७१ व्या वाढदिवसानिमित्त त्यांचे अभिनंदन करताना मनापासून एकच प्रार्थना आहे—सेवा बापू आणि सामत दादा त्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि आणखी मोठे साहित्यकार्य करण्याची शक्ती देवो.

त्यांची लेखणी अशीच अविरत चालत राहो. गोर-बंजारा समाजाचा इतिहास, संस्कृती, परंपरा आणि अस्मिता त्यांच्या लेखणीतून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचत राहो. त्यांच्या आगामी साहित्यकृती वाचकांच्या हातात येवोत आणि त्यांच्या साहित्यसेवेला आणखी व्यापक मान्यता मिळो, हीच सदिच्छा!

आदरणीय हरपणीकार मोहन भिकू पवार साहेब, आपल्या ७१ व्या जन्मदिवसानिमित्त मनःपूर्वक अभिनंदन आणि हार्दिक शुभेच्छा!

आपली लेखणी अशीच अखंड चालत राहो, विचारांची ज्योत अशीच तेवत राहो आणि गोर-बंजारा समाजाच्या सेवेत आपले कार्य पुढील अनेक वर्षे प्रेरणादायी ठरो, हीच मनःपूर्वक प्रार्थना!

जय सेवा..! जय वसंत..!